Jak pachnie gaz rozpoznaj zapach wycieku

Ten moment, gdy w kuchni pojawia się dziwna, niepokojąca woń i nie chodzi o przypalony obiad. Serce przyspiesza, bogaz ziemny samoistnie jest całkowicie bezwonny, a mimo to wyczuwasz coś ostrzegawczego. Instalacja gazowa w domu to wygoda, ale też potencjalne zagrożenie, którego nie wolno lekceważyć. Ta wiedza może decydować o życiu i zdrowiu całej rodziny.

• Jak rozpoznać zapach gazu w domu
• Dlaczego gaz jest nawaniany
• Objawy ulatniającego się gazu
• Co robić, gdy wyczujesz woń gazu
• Jak smierdzi gaz Pytania i odpowiedzi

Jak rozpoznać zapach gazu w domu

Gaz ziemny, zanim dotrze do Twojego pieca kuchennego, pokonuje dziesiątki kilometrów rurociągów. Chemicznie jest to mieszanina węglowodorów, głównie metanu (CH₄) substancji, która w czystej postaci nie ma ani zapachu, ani koloru. Dlatego producenci dodają do niego związek chemiczny o nazwie merkaptan metylu (CH₃SH). To właśnie on nadaje gazowi tę charakterystyczną, ostrą woń przypominającą zgniłe jajka lub skunksa wyczuwalną już przy stężeniach rzędu 1 części na milion części powietrza.

Rozpoznanie zapachu gazu w domu wymaga uwagi i zdolności rozróżniania go od innych domowych zapachów. Podczas gdy awaria kanalizacji może dawać podobną woń siarkowodoru, zapach dodany do gazu jest bardziej jednolity i stały nie pojawia się i nie znika jak opary z gotowania. Jeśli woń nasila się przy otwarciu szafki gazowej lub w pobliżu urządzeń spalających paliwo, to sygnał alarmowy.

Domowe źródła podobnych zapachów to również przepełniony kosz na śmieci, stojąca woda w odpływie prysznica czy pleśń w wilgotnych zakamarkach łazienki. Różnica polega na tym, że zapach gazu potrafi nagle uderzyć, gdy włączasz palnik, a potem utrzymuje się w powietrzu znacznie dłużej niż zapachy organiczne. Organizm reaguje na niego podobnie jak na każdy drażniący środek może pojawić się pieczenie w nosie lub łzawienie oczu.

Mieszkańcy starszych budynków powinni wiedzieć, że instalacja gazowa z rozwidleniami i wieloma punktami poboru zwiększa ryzyko nieszczelności. Każde połączenie gwintowane to potencjalne miejsce, gdzie uszczelka może się zużyć lub gwint poluzować pod wpływem wibracji rurociągu. Regularne wietrzenie pomieszczeń i obserwacja, czy woń nie pojawia się cyklicznie (np. przed snem lub rano), pomaga wychwycić powolne, podstępne wycieki.

Warto też zaznaczyć, że zmęczenie węchowe działa na niekorzyść po kilku minutach przebywania w zamkniętym pomieszczeniu z wonią gazu receptory nosa przyzwyczajają się i przestajesz ją wyraźnie wyczuwać. Dlatego nigdy nie należy zakładać, że skoro chwilę temu wydawało ci się, że coś śmierdzi, a teraz już nie czujesz, to problem minął.

Dlaczego gaz jest nawaniany

Historia nawaniania gazu ziemnego sięga lat trzydziestych XIX wieku, kiedy to w Londynie doszło do serii tragicznych eksplozji w kopalniach i fabrykach. Dopiero w 1888 roku niemiecki chemik Hermann von Helmholtz jako pierwszy zaproponował systematyczne dodawanie związków siarki do gazu koksowniczego. Dzięki temu ludzie zyskali biologiczny alarm przeciwko niewidzialnemu zabójcy.

Nawanianie gazu to celowe wprowadzanie substancji zapachowych do gazociągów, zanim ten trafi do odbiorców indywidualnych. Stosuje się tetrahydrotiofen (THT) lub wspomniany merkaptan metylu związki o ekstremalnie niskim progu wyczuwalności. Mechanizm działania jest prosty: nasz układ węchowy potrafi wykryć merkaptany przy stężeniach zaledwie 0,0004 miligrama na metr sześcienny. To mniej niż jedna kropla rozpuszczona w basenie Olympic.

Polskie prawo, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, nakłada na dostawców gazu obowiązek zapewnienia wyraźnie wyczuwalnego zapachu. Normy techniczne określają, że gaz musi być nawaniany w sposób ciągły i równomierny, aby każdy wyciek dawał jednoznaczny sygnał.

Istnieje jednak sytuacja, gdy nawanianie może zawodzić: gdy gaz ulatnia się w warunkach ekstremalnie niskich temperatur (poniżej -20°C), cząsteczki merkaptanu mogą zamarzać na wewnętrznych ściankach rur lub adsorbować się na powierzchni metalu, zmniejszając intensywność zapachu. Dlatego też służby ratunkowe dysponują specjalistycznymi czujnikami calibrationowanymi na obecność samego metanu, niezależnie od zapachu.

Z punktu widzenia chemii, merkaptany reagują z białkami receptorów węchowych w nosie, tworząc wiązanie disulfide, które generuje impuls nerwowy. Receptory te ewoluowały jako mechanizm obronny przed zepsutym pokarmem stąd ich wyjątkowa wrażliwość na związki siarki. Producent gazu wykorzystuje tę ewolucyjną spuściznę, aby chronić Twoje życie.

Objawy ulatniającego się gazu

Wyczucie zapachu to nie jedyny sygnał, że w domu ulatnia się gaz. Zanim stężenie osiągnie poziom wyczuwalny węchem, ulatniający się gaz może dawać subtelne znaki. Jednym z nich jest płomień pilotowy, który gaśnie częściej niż zwykle, lub palnik, który zapala się trudniej i niebieski stożek płomienia zmienia barwę na żółtawą świadczy to o nieprawidłowym spalaniu spowodowanym domieszką gazu w powietrzu.

Dźwięk również bywa wymowny. instalacja gazowa pod ciśnieniem, gdy jest nieszczelna, emituje charakterystyczny syk lub świst w pobliżu zaworów, połączeń gwintowanych lub przy kurkach gazowych. Szczególnie dobrze słychać go nocą, gdy inne domowe odgłosy milkną. Podłoże pod rurami może też wykazywać ślady korozji zielonkawy nalot na miedzianych elementach lub rdzawy osad na stalowych świadczy o długotrwałym kontakcie z wilgocią zawartą w gazie.

Ze strony samopoczucia domowników pojawiają się często bagatelizowane objawy: nawracające bóle głowy, które ustępują po wyjściu z mieszkania, zmęczenie nieproporcjonalne do wysiłku, problemy z koncentracją. Przy stężeniach metanu rzędu 1-2% (znacznie poniżej dolnej granicy wybuchowości, która wynosi 5%) organizm reaguje podobnie jak przy lekkim zatruciu tlenkiem węgla.

W kontekście bezpieczeństwa gazowego warto wspomnieć o czujnikach gazu urządzeniach, które wykrywają obecność gazu ziemnego (metanu) niezależnie od nawaniania. Nowoczesne czujniki wykorzystują technologię półprzewodnikową lub katalityczną i potrafią zareagować już przy stężeniach 5-10% dolnej granicy wybuchowości (DGW). Montuje się je na wysokości około 30 cm od sufitu, ponieważ metan jest lżejszy od powietrza i gromadzi się w górnych partiích pomieszczenia.

Instalacja gazowa w starszym budownictwie wymaga szczególnej czujności rury stalowe pokryte smołą izolacyjną (popularne w budynkach z lat 60-70.) mogą kryć mikropęknięcia niewidoczne gołym okiem. Korozja zewnętrzna postępuje pod izolacją, aż do momentu gdy rdza przebije się całkowicie. Koszt kompleksowej inspekcji instalacji gazowej przez uprawnionego gazownika to wydatek rzędu 150-300 zł, który może uratować życie.

Co robić, gdy wyczujesz woń gazu

Natychmiastowa reakcja jest kluczowa, gdy woń gazu pojawia się w pomieszczeniu. Pierwszym krokiem nie jest szukanie latarki ani wzywanie pomocy to strata cennych sekund. Od razu otwórz szeroko okna i drzwi, aby wywołać przeciąg. Nie włączaj światła ani żadnych urządzeń elektrycznych, nie wciskaj wtyczek do kontaktów każda iskra może zainicjować zapłon.

Mechanizm jest następujący: mieszanina metanu z powietrzem w stężeniu 5-15% objętościowych osiąga granicę wybuchowości. Wystarczy iskra z włącznika światła (nawet 0,001 dżula energii) lub z silnika lodówki, aby zainicjować gwałtowną reakcję spalania. Eksplozja następuje w ułamku sekundy i rozchodzi się falami ciśnieniowymi, które niszczą ściany szybciej, niż organizm zdąży zareagować.

Gdy pomieszczenie zostanie wietrzone, sprawdź źródło zapachu ale nigdy samodzielnie nie naprawiaj instalacji ani nie zakręcaj zaworów, jeśli nie masz pewności, które urządzenie jest nieszczelne. Zakręć główny kurek gazu (ten przy liczniku lub na wejściu przewodu do mieszkania), a następnie zadzwoń pod numer alarmowy pogotowia gazowego. W Polsce obowiązuje numer 992 całodobowa infolinia obsługiwana przez dyspozytorów lokalnych sieci dystrybucyjnych.

Do przyjazdu ekipy ratunkowej nie wracaj do mieszkania, jeśli woń jest jeszcze wyczuwalna. Zawiadom sąsiadów o zaistniałej sytuacji, aby mog ewakuować się z budynku. Strażacy i gazownicy dysponują specjalistycznym sprzętem przenośnymi miernikami stężenia gazu, kamerami termowizyjnymi wykrywającymi anomalie temperatury przy nieszczelnościach, a także pojazdami z hermetycznymi systemami wentylacyjnymi.

Po usunięciu awarii konieczna jest formalna kontrola szczelności całej instalacji gazowej przez uprawnionego instalatora z wpisem do rejestru kwalifikacyjnego. Dokumentacja z przeglądu powinna być przechowywana przez cały okres użytkowania urządzeń gazowych w razie kontroli technicznej budynku lub ubezpieczenia stanowi dowód dbałości o bezpieczeństwo. Koszt takiego przeglądu wraz z wystawieniem protokołu to 80-150 zł.

Zapamiętaj: Nigdy nie używaj telefonu komórkowego w pomieszczeniu, gdzie wyczuwasz zapach gazu. Sam telefon emituje niewielkie iskry z baterii i wyświetlacza. W przypadku stwierdzenia ulatniania się gazu wyjdź na zewnątrz budynku i stamtąd dzwoń po pomoc.

Jak smierdzi gaz Pytania i odpowiedzi